ADVERTISEMENT


This is an archived version of the site. It will not be updated again. Thank you for your interest.

SUPPORT US!

Showing posts with label Bibliography. Show all posts
Showing posts with label Bibliography. Show all posts

June 11, 2012

Dom Carbol - La liturgie et les papes. Bibliographie


Comme il eût été impossible dans un chapitre de la nature de celui-ci de développer toutes les questions qui se rapportent à la liturgie papale, nous donnons dans cette bibliographie les titres d’ouvrages où l’on trouvera tous ces sujets traités, d’ordinaire par des érudits de valeur et parfois dans le plus grand détail.

Paris de Grassis, maître des cérémonies de Léon X, Diarium curiae romanae... necnon de diariis et libris caeremoniarum curiae romanae, Leipzig, 1731 ; sur cet ouvrage, cf. Dom Guéranger, op. cit., t. I, p. 372 ; Giorgi, De Liturgia Romani Pontificis in solemni celebratione missarum, 3 vol. Romae, 1744 ; Angelo Rocca, Thesaurus pontificiarum antiquitatum necnon rituum ac caeremoniarum, 2 vol., Romae, 1745. Il est l’auteur de quelques traités sur des points spéciaux du cérémonial papal, de Sacrosancto Christi corpore romanis pontificibus iter conficientibus praeferendo commentarius (une dissertation en français sur le même sujet dans Corblet, L’Eucharistie, t. I, p. 530), etc. ; de Calceis pontificiis, etc. ; de Sacra summi pontificis communione, etc. ; Novaes un ouvrage (rare) sur l’élection, le couronnement et autres cérémonies, sous ce titre Introduzione alle vite de summi Pontefici, etc., Rome, 1822 ; Carmeli, Sopra l’uso di bacciare i pedi al Papa, Rome, 1768 ; Ciampini, An pontifex romanus utatur baculo pastorali, Rome, 1690 ; Favisanni, De ritu sanctissimae crucis romano Pontificis praeferendae, Rome, 1592 ; Moraes S. J., De ornatu summi Pontificis ; Fr. Cancellieri, Descrizione de tre pontificali che si celebrano nella basilica vaticana per le feste di natale, di pasqua e di S. Pietro, Romae, 1788 ; Notizie interno alla novena vigilia notte e festa di natale... Romae, 1788 ; Capelle pontificie e cardinalizie, Naples, 1783 ; Moroni, Histoire des chapelles pontificales, tr. par A. Manavit, in-8°, Sagnier et Bray, 1846. (Sous le nom de chapelles pontificales on entend les messes solennelles célébrées par le pape, celles où il assiste, les vêpres où il officie ou auxquelles il assiste et autres cérémonies auxquelles il prend part, pour son couronnement, pour les jubilés, conclaves, pour la canonisation, etc.). Le traducteur a complété l’ouvrage par de nombreuses notes sur le Pallium, la tiare, la Sedia gestatoria, les Agnus Dei, etc., si bien que son livre peut être considéré comme un traité complet sur la liturgie papale. Il est aussi l’auteur d’un ouvrage plus résumé: Précis des cérémonies papales, 1842, sorte de guide pour les étrangers qui vont à Rome, notamment pendant la semaine sainte.

Comme le dit le traducteur des Chapelles papales du chevalier Moroni, les livres et dissertations qui ont paru sur la liturgie papale forment à eux seuls une bibliothèque et les quelques titres que nous venons de citer n’en sont qu’une petite partie. On les trouve cités et résumés dans le Dizionari di erudizione du même auteur, et l’Histoire des chapelles papales, en un volume in-8° de 500 p., n’est que la traduction abrégée d’un des articles de ce dictionnaire. C’est toutefois en français l’ouvrage le plus complet sur la liturgie papale durant les derniers siècles.

Catalani, Sacrarum caeremoniarum sive rituum ecclesiasticorum sanctae Romanae Ecclesiae libri tres, Rome, 1750, 2 vol. in-fol.

C’est la réédition du fameux ouvrage d’Aug. Patriccii Piccolomini, publié par Marcel, archevêque de Corcyre, qui fut l’occasion en son temps d’une violente polémique. Catalani a repris cette édition, l’a considérablement corrigée et augumentée et l’a dédiée à Benoît XIV. L’ouvrage est souvent confondu avec le Cérémonial des évêques, appelé couramment Cérémonial romain, et que Catalani a, du reste, également édité et commenté, comme le pontifical et le rituel. Le Sacrarum caeremoniarum S. R. E. est à prorement parler le cérémonial papal et contient les cérémonies du conclave, du couronnement, et toutes les autres cérémonies de la cour romaine. Au fond, les ouvrages de Giorgi, de Rocca, de Moroni, de Cancellieri et autres que nous citons dans notre bibliographie dérivent tous plus ou moins de celui de Piccolomini dont le vraie titre est celui-ci : Agostino Patrizzi Piccolomini, Ceremoniale Romanum, Venetiis, 1448. Une autre édition: Sacrarum caeremoniarum sive rituum ecclesiasticorum sanctae Romanae Ecclesiae, Libri tres, Venetiis, 1582. Cf. Aussi Dom Guéranger, t. I, 373; C. B. Piazza, Eorterologio overo le sacre stazioni romane e feste mobili, Roma, 1858 (très nombreux renseignements sur la liturgie papale) ; Josephi Stephani (Estave), De osculatione pedum Romani Pontificis, Romae, 1588 ; Dr. J. Kösters, Die Papstwahlen u. Die mit ihnen im nächsten Zusamenhange stehenden Ceremonien, Gott., 1871 ; du même : Studien zu Mabillons Romischen Ordines, Münster i. Westf., 1905 ; Herbert Thurston, The holy Year of Jubilee, un vol. In-8°, London, 1900 ; ouvrage de sérieuse érudition où l’on trouve de nombreux renseignements sur le cérémonial du pape.

On peut classer à la suite l’Annuaire pontifical publié chaque année depuis 1893 par Mgr Battandier et continué jusqu’aujourd’hui (1933). Il contient sur le pape, sur la cour pontificale, la liturgie de Rome, des renseignements au jour le jour qui complètent les ouvrages cités.

On trouvera aussi plusieurs de cérémonies papales décrites dans l’Année liturgique, ainsi la Rose d’or au IVe dimanche de carême, les Agnus Dei au mercredi de Pâques, etc.

Mgr Barbier de Montault a publié, d’après les auteurs italiens que nous avons cités, plusieurs opuscules sur l’Année liturgique à Rome, sur le Cérémonial papal aux fêtes de Noël, de l’Épiphanie, de Pâques, etc. Ils ont été publiés à part puis réédités dans les 16 volumes de ses oeuvres, Poitiers, 1889-1902, que la critique a traitées sévèrement ; Müntz, La tiare pontificale dans Mémoires de l’Académie des I. et B. L., t. XXXVI, p. 235-324, 1898, a pu renouveler un sujet bien souvent traité, faire l’histoire de la tiare du Ve au XVIe siècle et donner quelques documents inédits.

Pour les vêtements et ornements réservés au pape, palliu, tiare, etc., outre les ouvrages cités ci-dessus, voir les nombreux auteurs de ce vestiaria, ou Vestiarium Christianum mentionnés par U. Chevalier, Topo-bibliographie, v° Vêtements ecclésiastiques, liturgiques. Ajouter Braun, Die liturg. Gewandung, Fr. i. Br., 1907.

---

April 21, 2012

The initial set of source of literature to the study of Papal Liturgy


Summary: It may first seem that history, theology, ceremonies and the customs of the Papal liturgy, and their impact on sacred rites celebrated everywhere in the world over the centuries of the Church have not been researched by scientists. This is but misbelief.

Extremely important research has been conducted for the past decades (with the special mention deserved by Professor M. Dykmans; the publications of the contemporary Papal Office of Liturgical Celebrations are also important), which is undoubtedly owed to the development of liturgical sciences initiated by the liturgical movement.

Sadly, Polish bibliography is very modest indeed – besides works of Archbishop A. J. Nowowiejski (Wykład liturgii Kościoła katolickiego) and articles written by Fr Professor Jerzy Stefański PhD hab., we seem to have no noteworthy publications. Since 2010, there have been attempts to bring in new air (publications or audiovisual aids), which has been initiated by a new website (www.caeremonialeromanum.com) Caeremoniale Romanum – Liturgia et mores Curiae Romanae.

In order to explain the subject to Polish readers, we feature some introductory publications for research on the Papal liturgy. The available sources may comprise four main categories:
1. Liturgical books
2. Publications
3. Articles
4. Diaries of Papal Masters of Ceremonies
The above categories may be split into subcategories, depending on topics touched, e.g. into language or thematic.

The Papal liturgy is to be further explained in Polish liturgical writings, all the more that the late 1990s and early 2000s have been marked by the reign of the Great Pole — blessed Pope John Paul II. Let the article be the incentive to further study.



Wstępny zestaw literatury źródłowej do badań nad liturgią papieską


W ciągu dwudziestu wieków Kościoła Katolickiego liturgia święta sprawowana przez kolejnych Namiestników Chrystusowych, będąc wzorem dla Kościołów lokalnych całego świata, nabrała niezwykłego splendoru, bogactwa ceremonii, tradycji sięgających pierwszych wieków[1], a nawet, według niektórych podań, czy nawet legend - samego Księcia Apostołów[2].

Ten swoisty skarbiec będący ekspresją i wyrażeniem wiary pokoleń, przyozdobiony powagą i dostojnością tych, którzy od czasów św. Grzegorza Wielkiego nazywają się „sługami sług Bożych”, mimo iż w ostatnich dziesięcioleciach utracił wiele ze swego dawnego blasku[3], nadal pozostaje, jeśli nie zamknięty, to nieco zapomniany jako jedna z wielu komnat pałacu patrimonium Kościoła Chrystusowego[4].

By udostępnić wszystkim – tym którzy tego pragną lub zostaną poniesieni ciekawością – możliwość poznania i rozsmakowania się w owym dziedzictwie, podajemy i krótko omawiamy ogólny wybór bibliografii tematu liturgii apostolskiej, zwanej zazwyczaj papieską[5].

Należy nadmienić, że przedstawione tu publikacje i dzieła w żadnym wypadku nie wyczerpują dostępnej bibliografii, a są jedynie skromnym zaczątkiem do poważnych studiów nad liturgią sprawowaną przez kolejnych mężów wybranych przez Chrystusa, by paść Jego owce oraz dzierżyć klucze Królestwa Niebieskiego.

Pozostaje tylko do powiedzenia, iż: w naszym zbiorze nie uwzględniono dzieł opisujących, czy odnoszących się do liturgii papieskiej w sposób pośredni; w przypadku ksiąg liturgicznych oraz artykułów zasygnalizowano wyłącznie najważniejsze lub najbardziej znane pozycje; niejednokrotnie w podanych publikacjach można odnaleźć dalszą, niekiedy niezwykle bogatą bibliografię.

---

1. Do dziś na przykład przetrwał, w niektóre bardziej uroczyste dni, obrzęd odczytywania (odśpiewywania) Lekcji (czyli czytania) oraz Ewangelii w języku łacińskim, a następnie greckim, zob. artykuł opublikowany w języku włoskim oraz angielskim na stronie internetowej Urzędu Papieskich Celebracji Liturgicznych: Canto del Vangelo in lingua greca in alcune celebrazione papali, http://www.vatican.va/news_services/liturgy/details/ns_lit_doc_20091117_canto-vangelo_it.html (j. włoski), dostęp online: 20.06.2011; The Chanting of the Gospel in Greek in Certain Papal Celebrations, http://www.vatican.va/news_services/liturgy/details/ns_lit_doc_20091117_canto-vangelo_en.html (j. angielski), dostęp online: 20.06.2011.

2. Ksiądz Reiners w swym pobożnościowym dziele o Mszy świętej zatytułowanym Ofiara Mszy świętej w tajemnicach i cudach. Niezgłębione źródło łaski i błogosławieństw dla chrześcijan żyjących i wiernych zmarłych (Wydawnictwo Dzieł Ludowych, Mikołów - Warszawa 1904, s. 60-63) umieścił opis, jak to „Święty Piotr, jako głowa Apostołów, sprawuje po raz pierwszy Ofiarę Eucharystyczną w Wieczerniku”, który podany został za Mistycznym Miastem Bożym Marii z Agredy (miała ona mieć objawienie tej pierwszej papieskiej Mszy świętej).

3. Ogólnie o reformie liturgii papieskiej w czasie oraz po Soborze Watykańskim II pisze arcybiskup A. Bugnini w swym The Reform of the Liturgy 1948 – 1975, Collegeville 1990 , s. 805 – 817. Używa on tam (s. 805) określenia „nowoczesna mentalność” (the modern mentality), do której należy przystosować liturgię, jednakże pod tym ogólnym wyrażeniem kryje się usunięcie wielu charakterystycznych elementów liturgii papieskiej, jak np. przyjmowanie Komunii świętej przez papieża od tronu; spożywanie Najświętszej Krwi Chrystusowej przez rurkę zwaną fistula; pocałunki stóp papieskich; procesje z sedia gestatoria (lektyka) oraz flabelli (wachlarze liturgiczne); obrus zwany Incarnatus est (składający się z 13 kawałków materiału, rozwijany w czasie Credo na ołtarzu); czy wreszcie szaty własne papieża (np. fanon [rodzaj humerału], mantum [obfity płaszcz], czy subcingulum lub subcinctorium [rodzaj paska]), etc.

4. Utworzony, staraniem bł. papieża Jana Pawła II oraz arcybiskupa Piero Mariniego (obecnego przewodniczącego Papieskiego Komitetu ds. Międzynarodowych Kongresów Eucharystycznych), Urząd Papieskich Celebracji Liturgicznych, kontynuujący tradycje i posługę Świętej Kongregacji Ceremoniału, wydał do tej pory kilka (nierzadko obszernych i wyczerpujących) publikacji (o których poniżej), a także księgi liturgiczne (obrzędy związane ze śmiercią papieża, z konklawe oraz wyborem kolejnego papieża na Stolicę Piotrową, o których również piszemy poniżej) pierwszy raz w historii w pełni dostępne dla ogółu wiernych. O historii Urzędu piszą na przykład: K. Kletkiewicz, Papieski Urząd ds. Celebracji Liturgicznych?, [w:] Anamnesis 38 (2004) [korzystam z wydania internetowego: http://www.kkbids.episkopat.pl/anamnesis/38/22.htm, dostęp online: 20.06.2011]; G. Marini, Sługa liturgii, (opr. B. K. Krzych), Warszawa 2010, s. 21.

5. Dawniej niemal wyłącznie funkcjonował termin „kaplica papieska” (po włosku: cappella papale), nie bez związku z ówczesną rozbudowaną hierarchią Pałacu Papieskiego (zamienionego w Dom Papieski przez papieża Pawła VI na mocy motu proprio Pontificalis Domus z dnia 28 marca 1968 r. Polskie tłumaczenie, wyjęte z Wiadomości Diecezjalnych diecezji katowickiej nr 37 (1969), s. 133-138, znajduje się w bogatej i wciąż poszerzanej bazie serwisu internetowego „Opoka”: http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/pawel_vi/motu/pontificalis_domus_28031968.html, dostęp online: 20.06.2011). Obecnie jednak w broszurach przygotowywanych i sukcesywnie publikowanych przez Urząd Papieskich Celebracji Liturgicznych stosowane jest niekiedy określenie cappella papale, np. w tej przygotowanej na uroczystość beatyfikacji papieża Jana Pawła II, której nadano tytuł: Cappella papale presieduta dal Santo Padre Benedetto XVI per la beatificazione del servo di Dio Giovanni Paolo II papa (do pobrania ze strony internetowej Urzędu jako plik w formacie pdf: http://www.vatican.va/news_services/liturgy/libretti/2011/20110501.pdf, dostęp online: 20.06.2011).


------------