ADVERTISEMENT


This is an archived version of the site. It will not be updated again. Thank you for your interest.

SUPPORT US!

Showing posts with label Stational liturgy. Show all posts
Showing posts with label Stational liturgy. Show all posts

August 5, 2013

La liturgie papale du haut Moyen Âge à Sainte-Marie-Majeure


La liturgie est la célébration publique du culte rendu à Dieu par la communauté locale sous la conduite et la présidence de son pasteur. Elle comportait dès le début deux types de célébrations régulières, les unes eucharistiques, les autres sans eucharistie et purement euchologiques. Mais aux deux célébrations prenait alors part toute la communauté locale le dimanche, les jours de fête et en quelques autres circonstances, alors qu’aujourd’hui on privilégie la messe aux dépens de l’office.
2L’eucharistie célébrée à Sainte-Marie-Majeure était toujours présidée par le pape, assisté par le clergé des titres voisins et de la Curie. L’office quotidien des heures y était assuré par les moines de ces monastères que nous avons vu se constituer autour de la basilique au cours du Haut Moyen Âge et le pape le présidait aux mêmes jours festifs qu’il y célébrait l’eucharistie.
3Or, ces deux types de célébrations prirent peu à peu des formes régionales différentes dans les détails, même si elles coïncidaient dans leurs lignes essentielles. C’est pourquoi les historiens du culte chrétien distinguèrent entre liturgie byzantine, milanaise, romaine, wisigothique, pour nous limiter à quelques rites plus connus qui ont survécu jusqu’à nos jours.
  • 1 A. Chavasse, Le sacramentaire gélasien.
4La recherche contemporaine ne s’est pas contentée de ces constatations aujourd’hui généralement reçues. La liturgie romaine, considérée dans ses formes les plus anciennement accessibles, a été l’objet spécial de certaines recherches et s’est révélée, non pas comme un corps d’usages uniformes, définitifs et universels, comme on l’imagine parfois, mais comme un ensemble complexe de formes et de coutumes, diverses par leur origine, leur usage et leur diffusion et soumises à une certaine évolution. Il n’y avait pas, dans l’Antiquité et le Moyen Âge, une liturgie unique, qui se serait célébrée uniformément dans toutes les églises de la Cité. C’est le résultat le plus neuf et le plus remarquable des recherches du dernier demi-siècle. Nous aurons l’occasion de le voir à propos de Sainte-Marie-Majeure. En effet, si la vie liturgique de la basilique libérienne rentre dans le cadre général de la liturgie romaine du Haut Moyen Âge, il est tout aussi vrai qu’elle se distingue de celle des églises titulaires de la Ville quand elle est présidée par le pape, mais se distingue encore plus de la liturgie titulaire en dehors du pape, telle que la célébraient les prêtres affectés au service des titres. À l’étude de cette liturgie titulaire s’est consacré le professeur de Strasbourg Antoine Chavasse, dont l’étude du soi-disant Sacramentaire gélasien l’a conduit à distinguer à Rome deux formes fondamentales de la liturgie eucharistique, selon qu’elle était présidée par le pape ou se déroulait en son absence1.
5Le pape présidait la liturgie stationnale à tour de rôle dans chaque église de la Ville. Dans les églises patriarcales et martyriales, en des occasions déterminées, il rassemblait autour de lui une partie notable de la communauté des fidèles. Dans les titres, au contraire, se réunissaient le dimanche les fidèles les plus proches sous la présidence des prêtres qui les desservaient. Leur liturgie avait davantage conservé la simplicité primitive, alors que la liturgie papale s’était chargée avec le temps de rites provenant du cérémonial de cour et destinés à rendre visibile la place particulière de ce célébrant dans la vie de l’Église. C’est pourquoi, elle était aussi transcrite en autres livres que ceux habituellement en usage dans les titres. C’est précisément en raison des deux variétés de rites et parfois de textes conservés par les manuscrits et variant selon la personne du célébrant principal qu’a été élaborée la doctrine de la double liturgie romaine, papale et titulaire.
  • 2 Du présent chapitre, nous avons donné une première esquise dans notre contribution à Santa Maria Ma (...)
6Sur la base de sa situation topographique et de sa luxueuse décoration iconographique, nous avons formulé dans le chapitre précédent l’hypothèse que Sainte-Marie-Majeure avait été appelée à accueillir avec la basilique du Latran le pape en tant qu’évêque de Rome dans l’exercice de certaines de ses fonctions. Dans les chapitres présent et suivant se vérifiera ponctuellement notre hypothèse. Aussi voulons-nous mettre le fait en évidence et en proposer une explication. L’abondance de la matière à traiter nous a conduit à la répartir entre deux chapitres, dont le premier est consacré à l’aspect extérieur, cérémoniel, de la liturgie propre à Sainte-Marie-Majeure, qui s’y célébrait à l’occasion des stations fixées dans la basilique ou qui, d’un lieu de rassemblement distinct, conduisait la communauté à la basilique pour la célébration eucharistique2. Le chapitre prochain sera réservé à quelques formulaires propres à Sainte-Marie-Majeure.


* * *

Présentation: La situation de Sainte-Marie Majeure sur l’Esquilin et celle de l’Esquilin dans Rome sont à considérer avec attention, si l’on veut comprendre la place de la basilique dans la topographie profane et religieuse de la Ville, son rapport avec la basilique libérienne qui l’a précédée, sa signification comme édifice cultuel de cette importance, le premier qui ait été voulu et réalisé par l’évêque local, alors que les précédents étaient dûs à la munificence impériale ou à l’évergésie aristocratique. Lorsque les papes patronaient auparavant la construction d’églises, il s’agissait de sanctuaires de quartier ou de martyrs. Sainte-Marie-Majeure, pour sa part, n’était ni une église titulaire, ni une basilique martyriale. Qu’était-elle donc ? Avec quelle intention les papes l’ont-ils édifiée ? Une première réponse à ces questions se tire de la situation topographique de l’église et des rapports qu’elle entretient avec son environnement local et urbain. Ces rapports sont à examiner en fonction ...

* * *

April 21, 2012

Les ouvrages de Mgr Xavier Barbier de Montaul sur la liturgie papale

March 29, 2012

Passion Sunday - The Veil of St. Veronica and the Stational Liturgy at St. Peter's


Gregory DiPippo (NRL): On Passion Sunday, the Lenten station is kept at the Basilica of St. Peter in the Vatican. Each year on this day, Vespers is celebrated with particular solemnity, and one of the most beloved rituals of Rome's liturgical year is done, the exposition to the faithful of the Veil of St. Veronica. The altar is decorated with relics in a special arrangement, as also on the Ember Saturday of Lent.

Before Vespers, the canons and clergy in attendance gather on the west side of the main altar, facing the tomb of the Prince of the Apostles; the Litany of the Saints is sung, with the invocation "Sancte Petre, ora pro nobis" repeated three times.

This is the signal for the procession to begin slowly making its way down and back up the longest church nave in the world.

When the procession returns to the apse, Vespers is sung as usual on Sundays on holy days of obligation, underneath the magnificent Chair of St. Peter by Bernini. The celebrant (very often a bishop) is accompanied by two coped assistants, one of whom reads the lesson after the psalmody.

The other coped assistant, (not a thurifer in cassock and surplice) performs the incensation of the choir and the faithful; I have been told that this custom is a holdover from the pre-Conciliar traditions of the Basilica.

The choir then processes to the front of the altar, to the singing of the hymn Vexilla Regis, while two canons of the Basilica ascend to the balcony of the pillar of St. Veronica. (Each of the four pillars that support Michelangelo's massive dome was built also with a staircase inside it, and a balcony from which one of the principal relics of the church could be exposed on solemn occasions such as this one.) An antiphon and versicle are sung by the choir, followed by the prayer of the Veil of St. Veronica. A set of silver bells are then rung, and then the Veil is shown to the faithful from the balcony. This is not the place to comment on the authenticity of the Veil, which has a long and very complex history. I can only say that I have witnessed this ritual several times, and on each occasion, when it is shown to the crowds, the church becomes completely silent, even though many of the people present are obviously tourists who have no idea what is happening. (The canon here on the right is Mons. Camille Perl, former Secretary of the Ecclesia Dei commission; due to a technical fault wholly beyond my kenning, I had to convert this photograph to black and white.)

Here one can see the exposition of the Veil in the year 2008; my thanks to Mr. Lucas Viar for permission to use this video.



The prayer of the Veil as currently used at St. Peter's:
Deus, qui nobis signatis lumine vultus tui imaginem tuam relinquere voluisti: per passionem et crucem tuam tribue nobis, quaesumus; ut sicut nunc in terris per speculum et in aenigmate ipsam veneramur, ita facie ad faciem venientem judicem te securi videamus. Qui vivis.

God, who didst wish to leave Thy image to us, who are marked with the light of Thy countenance: through Thy passion and Cross grant us, we beseech Thee; that as now upon the earth we venerate it through a glass darkly, so in safety may we see Thee face to face when Thou comest to judge. Who livest etc.
The original version composed by Pope Innocent III in 1208:
Deus, qui nobis signatis lumine vultus tui memoriale tuum ad instantiam Veronicae sudario impressam imaginem relinquere voluisti, per passionem et crucem tuam tribue nobis quaesumus, ut ita nunc in terris per speculum et in aenigmate ipsam adorare et venerari valeamus, ut facie ad faciem venientem iudicem te securi videamus.Qui vivis.

God, who didst wish to leave as a memorial of Thee to us, who are marked with the light of Thy countenance, an image impressed upon a cloth at the urging of Veronica: through Thy passion and Cross grant us, we beseech Thee; that we may now upon the earth be so able to venerate and adore it through a glass darkly, that in safety may we see Thee face to face when Thou comest to judge. Who livest etc.
---

[Re-publication with the permission of the auctor]

July 1, 2011

Francesco Cancellieri e liturgia papale


W sekcji z książkami i studiami naszego portalu umieszczone zostały kolejne publikacje autorstwa Francesco Cancellieriego, w których autor ten omawia różne elementy liturgii papieskiej, jaka sprawowała się za jego życia, umiejscawiając je na odpowiednio nakreślonym tle historycznym. Są to:


Bezpośredni dostęp do publikacji istnieje także z listy obok (po lewej stronie) zatytułowanej "Books online".

June 28, 2010

Ks. Wierusz - Kowalski J. - O liturgii stacjonalnej, fanonie papieskim i Ordo Romanus I


FANON

Fanon jest to dodatkowa chusta w formie szerokiego, okrągłego kołnierza, uzupełniająca humerał papieski.

---

MSZA ŚW. W OKRESIE OD V DO VIII WIEKU

Źródła: Ordo Romanus I (por. str. 347). W tym okresie zachodzą głębokie przemiany w liturgii rzymskiej. Msza święta jest przede wszystkim ofiarą i Chrystusa, i Kościoła. Zaznacza się zwłaszcza rozwój pierwszej części liturgii pod wpływem zorganizowanego katechumenatu. Ustala się perykopy lekcyjne i ewangeliczne. Msza papieska w kościołach stacyjnych odbywa się z dużym przepychem. Dużą rolę odgrywa schola. W pierwotnym kanonie rzymskim zachodzą pewne zmiany zasadnicze, dzięki którym powstaje tekst jaki nam podają źródła z VII w.

---

MSZA KATECHUMENÓW

Pod względem historycznym odróżniamy we Mszy katechumenów trzy warstwy, które się nakładały pomiędzy I a XVII w. Są to:
B. Procesja, która się rozwinęła między IV a XI w.; nazywamy to liturgią bazylikalną, gdyż rozwinęła się ona w czasach rozkwitu bazylik rzymskich. Nazywają ją również liturgią stacjonalną, od statio.

Wierusz – Kowalski J. (ks.), Liturgika, Warszawa 1955, s. 93, 204, 211.

June 26, 2010

Ks. Tarsycjusz Sinka - O liturgii stacyjnej, Ordines Romani i papiestwie


II. PRAWO LITURGICZNE


WŁADZA USTAWODAWCZA


Z HISTORII PRAWODAWSTWA LITURGICZNEGO


Prawo ustalania form obrzędowych w diecezji zawsze należało do biskupa. Jednak biskupi, w organizowaniu liturgii, zawsze uznawali nadrzędne prawo biskupa Rzymu. Dla prowincji kościelnych przepisy ustanawiały synody biskupów.


s. 41


PRAWO LITURGICZNE A KONSTYTUCJA O LITURGII


Papież z racji swego urzędu ma najwyższa, pełną, bezpośrednią i powszechną władzę w Kościele (KPK, kan 331; KK 22). Do papieża jako najwyższego prawodawcy, należy „kierowanie liturgią w całym Kościele, wydawanie ksiąg liturgicznych i potwierdzanie ich przekładów na języki narodowe, oraz czuwanie nad tym, by zarządzenia liturgiczne były wiernie przestrzegane” (KPK 838 § 2).

Najwyższe prawo Stolicy Apostolskiej wynika z samej natury liturgii, którą wykonuje się w imieniu Chrystusa i Kościoła z ich polecenia. Łączy się to także z nauką o Mistycznym Ciele Chrystusa i karnością kościelną. Treść modlitw musi się zgadzać z dogmatami wiary. Stróżem wiary jest papież, któremu w osobie św. Piotra Chrystus przekazał władzę nieomylnego urzędu nauczycielskiego.

W odnowionej liturgii aktem swojej najwyższej władzy papieża były między innymi Konstytucje apostolskie wydawane po Soborze w związku z publikacją ksiąg liturgicznych, wprowadzających jakieś istotne zmiany w strukturze obrzędów. Były to np.: konstytucja apostolska papieża Pawła VI Pontificalis Romani recognitio, wprowadzająca odnowione obrzędy święceń diakona, prezbitera i biskupa, z 18 VI 1968 r.; konstytucja apostolska Missale Romanum promulgująca nowe wydanie Mszału Rzymskiego, z 3 IV 1969 r.; konstytucja apostolska Laudis canticum ogłaszająca posoborową księgę Liturgii Godzin, z 1 XI 1970 r.; konstytucja apostolska Divinae consortium naturae wydana w związku z odnową liturgii bierzmowania, z 15 VIII 1971 r.; konstytucja apostolska Sacram unctionem infirmorum ogłaszająca odnowione obrzędy sakramentu namaszczenia chorych z 30 I 1972 roku.

Papież wydaje stosowne dokumenty dotyczące spraw liturgicznych, jak reskrypt, bulla, breve, motu proprio, encyklika, albo działa przez odpowiednie urzędy.

Przede wszystkim chodzi o Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, istniejącą pod tą nazwą od 28 VI 1988 r. Działa ona w imieniu i mocą autorytetu Stolicy Apostolskiej, do której należy zarządzanie liturgią Kościoła powszechnego, wydawanie ksiąg liturgicznych, zatwierdzanie ich przekładów na języki nowożytne, dokonane staraniem Konferencji Episkopatów poszczególnych krajów lub regionów. Kongregacja działa we współpracy z Kongregacją Nauki Wiary w sprawach dotyczących jej kompetencji.


s. 43-44


LITURGIA RZYMSKA OD IV DO VIII W.


Liturgia rzymska tak się wówczas rozwijała, że Grzegorz Wielki musiał wprowadzić pewne skróty. Mimo wielkich przemian w imperium i najazdów barbarzyńskich, liturgia żyła i rozwijała się, jednocząc społeczność Miasta.

W kształtowaniu się liturgii rzymskiej pewną rolę odegrały obrzędy związane z chrztem. Instytucji katechumenatu towarzyszyły, bowiem różne obrzędy liturgiczne, szczególnie w okresie Wielkiego Postu, kiedy to katechumeni przygotowywali się intensywnie do przyjęcia chrztu świętego w Wielką Sobotę.

Oprócz prostszych form liturgii niedzielnej i świątecznej, odprawianej w kościołach parafialnych Rzymu (tituli), ludność Miasta mogła brać udział w coraz wspanialszej liturgii stacyjnej. Była to uroczysta liturgia odprawiana przez papieża, w obecności jego dworu i społeczeństwa w jednym z kościołów Rzymu (statio). Liturgię stacyjną odprawiał papież kolejno w różnych kościołach.

(…)

W sprawowaniu liturgii znakomitą rolę odegrały rozwijające się zespoły śpiewacze (scholae cantorum). Należały do nich śpiewy procesyjne Mszy oraz śpiewy związanych z liturgią godzin.

Za czasów tzw. papieży syryjskich, zwłaszcza Sergiusza I (zm. 701 r.) zaznaczały się znów wpływy liturgii wschodnich na liturgię rzymską, np. śpiewy w formie litanijnej, oraz kult świętych wschodnich.


s. 63-64


Z drugiej połowy VII wieku pochodzi księga zwana Ordo Romanus. Później powstawały dalsze Ordines, dlatego pierwsze oznaczano jedynką rzymską: Ordo Romanus I (primus). Zawiera szczegółowy opis papieskiej liturgii mszalnej. Jest to zatem najstarszy ceremoniał rzymski. Zachowane Ordines oznaczono cyframi rzymskimi II, III, IV itd. Jest ich około pięćdziesiąt. Cenionym wydawcą jest M. Andrieu, Ordines Romani, Louvain 1931-1961.


s. 65


VI. MSZA ŚWIĘTA


ROZWÓJ HISTORYCZNY


Między IV, a XI w. papież odprawiał Mszę w różnych kościołach Rzymu. Kościół wyznaczony na sprawowanie liturgii przez papieża nazywano statio, stąd powstała nazwa liturgia stacyjna. Miała ona charakter pokutny bądź uroczysty. W dni pokutne wierni miasta Rzymu gromadzili się w wyznaczonym kościele, skąd w procesji ruszali ze śpiewem litanii do kościoła stacyjnego, w którym papież odprawiał Mszę świętą wotywną o charakterze pokutnym lub błagalnym. W dni świąteczne wierni od razu gromadzili się w kościele stacyjnym na uroczystą liturgię pod przewodnictwem papieża.

W VII w. wg Ordo Romanus I i Sakramentarza Gregoriańskiego, obrzędy Mszy świętej miały już ustaloną strukturę, która wyglądała następująco:

- Wyjście procesyjne do ołtarza z towarzyszącym śpiewem psalmu z antyfoną dostosowaną do obchodu liturgicznego;

- Kyrie eleison;

- Gloria in excelsis Deo (gdy Mszę św. Odprawiał biskup);

- oracja, która wprowadzała wiernych w liturgię dnia;

- dwa czytania (lekcja i Ewangelia);

- między czytaniami kantor śpiewał graduał i „Alleluja”;

- homilia;

- przygotowanie darów ofiarnych;

- śpiew w czasie procesji z darami: antyfona i psalm;

- modlitwa nad darami;

- dialog, prefacja, Święty, Kanon Rzymski;

- Pater noster ze wstępem i zakończeniem (embolizm);

- łamanie postaci chleba, z towarzyszącym śpiewem Angus Dei;

- procesja komunijna, ze śpiewem psalmu (np. Ps 33).


s. 185-186


LITURGIA EUCHARYSTYCZNA


Obrzęd zmieszania Postaci jest pozostałością historyczną, której nie da się jednoznacznie wyjaśnić. (…).

W historii, zmieszanie postaci miało różną formę. Jedną z nich był ryt Sancta. Polegał na tym, że papież po łamaniu chleba, jedną cząstkę zostawiał, aby w czasie następnej Mszy świętej wpuścić ją do kielicha. Ryt ten oznaczał ciągłość Ofiary Chrystusowej (Ordo Rom. II nr 6). Każda następna Msza św. to jedna i ta sama Ofiara Chrystusa. Drugą formą łamania postaci, to ritus fermenti. Polegał na tym, że papież wysyłał akolitów lub diakonów do kościołów tytularnych Rzymu (tituli), z cząstką Chleba eucharystycznego, którą celebransi sprawujący tam liturgię wpuszczali do swoich kielichów. Obrzęd ten symbolizował jedność Ofiary Chrystusowej. Msze święte odprawiane w różnych miejscach uobecniają tę samą Ofiarę Chrystusa (Innocenty, I, List 25 do Decencjusza z Gubbio, z 416 r.). Również biskupi wysyłali cząstki konsekrowanego chleba swoim prezbiterom, a także wymieniali je między sobą, podkreślając tym jedność Ofiary Chrystusowej i jedność kapłaństwa. Od początku IX w. w kościołach poza rzymskich celebrans odłamywał cząstkę konsekrowanej Hostii i zanurzał w kielichu jako namiastkę ritus fermenti (Ordo Rom. III, 3).


s. 222


OBRZĘDY ZAKOŃCZENIA


Błogosławieństwo. W najstarszej Mszy rzymskiej modlitwa nad ludem (oratio super populum) była modlitwą o błogosławieństwo. Oprócz tego papież i biskupi, około V w., po Mszy świętej, w drodze do zakrystii błogosławili lud (Peregrinatio Aetheriae 24, 2; Ordo Rom. I, 126). W liturgii rzymskiej błogosławienie było w zasadzie przywilejem biskupa. Kapłan mógł błogosławić tylko wtedy, gdy biskup był nieobecny.


s. 226


Odesłanie czyli zwolnienie wiernych po zakończeniu Mszy świętej oznajmiał diakon. W starożytności czynił to słowami: Ite missa est (Ordo Rom. I, nr 124), na co wierni odpowiadali: Deo gratias, które było zwięzłym i zarazem serdecznym podziękowaniem za błogosławieństwo, które spłynęło na uczestników Mszy świętej. Potwierdzają to najstarsze rzymskie Ordines. Fakt takiego odesłania sięga czasów św. Augustyna i Konstytucji Apostolskich.


s. 227


Ks. Tarsycjusz Sinka, Zarys liturgiki, Kraków 2006.

June 15, 2010

Ks. Maciej Zachara - liturgia papieska i liturgia kościołów tytularnych; cztery tradycje liturgiczne Rzymu


Ks. dr Maciej Zachara MIC, Lublin

Czy jest możliwe współistnienie dwóch form
rytu rzymskiego?

1. Różnorodność form w ramach rytu rzymskiego: przy-kłady historyczne

Pojęcie „ryt rzymski” oznacza sposób celebracji liturgii, który został wypracowany w Kościele w Rzymie do VIII w., a następnie przyjmowany w innych częściach Zachodu oraz ubogacany elemen­tami tradycji innych Kościołów lokalnych. Do czasu potrydenckiej reformy liturgicznej ryt rzymski dopuszczał liczne warianty lokalne
i trudno byłoby w średniowieczu znaleźć dwa Mszały w pełni iden­tyczne
[1].

Różnice mogły występować nie tylko między poszczegól­nymi diecezjami, ale także w obrębie jednego miasta. Warto spojrzeć na przykłady różnic liturgicznych w obrębie samego Rzymu,
w dwóch momentach historii: w VII/VIII w. oraz w XIII w.

1.1. Ryt rzymski w VII/VIII w.: liturgia papieska i liturgia
z kościołów tytularnych

Tak jak wynika z zachowanych źródeł, w VII i VIII w. ist­niały w Rzymie dwie zasadnicze formy rytu: liturgia papieska oraz liturgia sprawowana przez prezbiterów w kościołach tytularnych.

Dla przykładu można porównać strukturę obrzędów Wiel­kiego Piątku oraz Wigilii Paschalnej w obu formach rytu.

Wielki Piątek:

Liturgia papieska

wg Ordo romanus XXIII[2]

Liturgia kościołów tytularnych

wg Sakramentarza gelazjańskiego[3]

- procesja z Lateranu do bazyliki Krzyża Świętego z relikwiami Krzyża

- złożenie relikwii na ołtarzu i adoracja Krzyża

- liturgia słowa (2 czytania + Pasja)

- uroczysta modlitwa powszechna

- procesja powrotna na Lateran

- umieszczenie krzyża na ołtarzu

- modlitwa kapłana

- liturgia słowa (2 czytania + Pasja)

- uroczysta modlitwa powszechna

- wniesienie Ciała i Krwi Pańskiej

- adoracja krzyża przez kapłana

- Modlitwa Pańska + embolizm („Wybaw nas, prosimy Cię, Panie…”)

- adoracja krzyża i Komunia święta

Jak widać, liturgia papieska przewiduje adorację krzyża
w zupełnie innym momencie i w innym porządku niż liturgia ko­ściołów tytularnych, ponadto w liturgii papieskiej nie ma obrzędu Komunii św. Są to istotne rozbieżności w strukturze liturgii.

Wigilia Paschalna:

Liturgia papieska

wg Ordo romanus XXIII

i Sakramentarza gregoriańskiego[4]

Liturgia kościołów tytularnych

wg Sakramentarza gelazjańskiego[5]

- czytania Wigilii (4 perykopy starotestamentalne)

- Psalm 42 i procesja do baptysterium

- liturgia chrzcielna

- Eucharystia od hymnu „Chwała”

- uroczyste zapalenie świecy z modlitwą błogosławieństwa

- czytania Wigilii (10 perykop starotestamentalnych)

- Psalm 42 i procesja do baptysterium

- liturgia chrzcielna

- Eucharystia od hymnu „Chwała”

Widzimy, że liturgia rzymska w tym okresie dopuszcza róż­nice w strukturze obrzędów oraz w ilości czytań biblijnych nawet podczas najważniejszych celebracji roku liturgicznego.

1.2. Liturgia w Rzymie w XIII w.: cztery tradycje liturgiczne

W XIII w. w samym Rzymie istniały cztery tradycje litur­giczne, będące wariantami jednego rytu rzymskiego[6]:

a) Tradycja Kurii papieskiej na Lateranie, znajdująca się w fazie in­tensywnej ewolucji, zwłaszcza w wyniku reform Innocentego III (1201-1216) i Honoriusza III (1226-1227);

b) Tradycja Bazyliki św. Piotra, będąca kontynuacją starożytnej li­turgii Rzymu; za tą tradycją szła większość kościołów Wiecznego Miasta. Z niejasnych powodów ok. 1250 r. tradycja ta zaczęła gwał­townie zanikać i ustępować miejsca liturgii papieskiej;

c) Synteza dwóch poprzednich tradycji, dokonana przez kard. Jana Orsiniego (późniejszy papież Mikołaj III) dla ratowania dawnej tra­dycji miejskiej. Po śmierci Mikołaja III w 1280 r. ta próba reformy upadła;

d) Tradycja Bazyliki św. Jana na Lateranie (różna od tradycji Kurii papieskiej). Był to inny wariant tradycji miejskiej.

Oczywiście nie są to sytuacje identyczne z dzisiejszą. Specy­fika obecnej sytuacji polega na tym, że chodzi o współistnienie litur­gii będącej owocem głębokiej i radykalnej reformy, dokonanej po II Soborze Watykańskim, z liturgią sprzed tejże reformy. Niemniej jed­nak powyższe przykłady jednoznacznie wskazują na możliwość współistnienia różnych wariantów jednego rytu rzymskiego. Dlatego nie mają racji ci teologowie, którzy odwołując się do historii twier­dzą, że takie współistnienie jest z zasady niemożliwe[7].

Zachara M. (ks.), Czy jest możliwe współistnienie dwóch form rytu rzymskiego?, [w:] Krzysztof Porosło (red.), Teologia żyjąca w liturgii [Materiały z II Rekolekcji Liturgicznych Misterium fascinans], Kraków 2010, s. 112-115.


[1] Niekiedy nazywa się „rytami” także poszczególne warianty rytu rzymskiego (np. ryt lioński, dominikański, cysterski itd.). Jednak jedynymi w pełni odrębnymi rytami, jakie w II tysiącleciu pozostały na Zachodzie oprócz rzymskiego, są: ryt mediolański (ambrozjański) oraz hiszpańsko-wizygocki (mozarabski). Trzeba zdawać sobie sprawę z wieloznaczności słowa „ryt”, aby nie mylić ze sobą różnych desygnatów tego pojęcia. Zwięzła panorama różnych znaczeń słowa „ryt” wraz z krótkim przedstawieniem rytów liturgicznych Wschodu i Zachodu w:
C. FOLSOM, Ryt rzymski czy ryty rzymskie?, Christianitas nr 9 (2001), s. 66-68.

[2] M. ANDRIEU (ed.), Les Ordines Romani du haut Moyen-Âge, vol. III: Les textes (Ordines XIV-XXXIV), Louvain 1951, s. 270-271.

[3] L. C. MOHLBERG, L. EIZENHÖFER, P. SIFFRIN (ed.), Liber Sacramentorum Romanae Aecclesiae ordinis anni circuli (Cod. Vat. Reg. lat. 316/Paris Bibl. Nat. 7193. 41/56) (Sacramentarium Gelasianum), Roma 1960, s. 64-67.

[4] Zob. M. ANDRIEU, dz. cyt, s. 272-273; J. DESHUSSES (ed.), Le Sacramentaire Grégorien. Ses principales formes d’après les plus anciennes manuscrits, t. I, Fribourg 1992, s. 182-190.

[5] Zob. L. C. MOHLBERG, dz. cyt., s. 68-74.

[6] C. FOLSOM, I libri liturgici romani, w: A. CHUPUNGCO (ed.), Scientia liturgica. Manuale di liturgia, t. I: Introduzione alla liturgia, Casale Monferato 1998, s. 287-288. Zob. S. van DIJK, The Urban and Papal Rites in Seventh and Eight-Century Rome, Sacris erudiri 13 (1961), s. 416-422.

[7] Np. A. GRILLO, Oltre Pio V. La riforma liturgica nel conflitto di interpretazioni, Brescia 2007, s. 118.