Les Cérémonies de la Béatification et de la Canonisation

Les grandes sollenités d'une béatification ou d'une canonisation sont des événements extraordinaires que les Souverains Pontifes ne célèbrent qu'à certains intervalles. Elles servent souvent à réhausser d'autres fêtes, spécialement les Jubilés ou l'Année Sainte. L'affluence des fidèles est toujours très grande en ces sollenités. Nous avons cru opportun de publier cet opuscule pour offrir aux personnes qui ont le bonheur d'assister à ces belles cérémonies, un guide destiné à les renseigner sur l'ensemble des rites et leur donner les explications nécessaires sur leur signification et leur mystère.

Avant de procéder à une béatification ou à une canonisation, l'Eglise s'informe, se renseigne, elle fait un véritable procès au Serviteur de Dieu et s'entoure de toutes les lumières humaines et des lumières divines, avant de prononcer sa sentence.

Généralement les fidèles ignorent cette longue et subtile procédure. Nous avons donc estimé qu'il ne serait pas sans utilité de les initier, quoique très sommairement, à tout le développement d'une cause de béatification et de canonisation. A la vue des nombreux obstacles que cette cause doit franchir, le fidèle ne pourra que prendre confiance en la sagesse et la prudence de l'Eglise et se dire que tous les moyens naturels et surnaturels dont elle dispose ont été mis en jeu pour arriver à connaître la vérité; et lorsqu'il sait par sa foi, que l'assistance de l'Esprit Saint ne fait jamais défaut dans la question si grave de la canonisation, il sera heureux de constater que cette assistance n'est pas invoquée à la légère.

Il suffira au lecteur de consulter notre petite table des matières pour avoir une idée de cet opuscule. Nous suivons une cause d'un Serviteur de Dieu dans tout son développement, depuis les premiers indices de sa sainteté après sa mort, jusqu'à l'introduction du procès de béatification dont nous marquons les diverses étapes, clôturant cette première partie par la description de la solennité de la béatification.

Mais Dieu, après avoir fait élever son Serviteur sur les autels, veut l'illustrer encore plus par des prodiques; l'Eglise doit alors se prononcer définitivement sur sa sainteté. La seconde partie de notre opuscule expose les phases du procès de canonisation et décrit avec une certaine ampleur les majestueuses cérémonies par lesquelles le Pape proclame la sainteté du Bienheureux.

Ceux-là seuls qui ont vu ces fêtes magnifiques dans la vaste Basilique de Saint-Pierre, parée comme une épouse nouvelle pour célébrer les noces mystiques des Serviteurs de l'Agneau, peuvent se faire une idée de ces solennités.

Puisse ce petit écrit, après les avoir accompagnés à de si belles cérémonies, leur servir plus tard encore comme souvenir et réminiscence qu'il reliront avec joie pour rafraîchir leur mémoire et faire revivre dans leur âme l'échi des splendeurs auxquelles ils ont eu l'insigne bonheur d'assister.

 * * *

INDEX

Préface

Introduction

I. Procédure de la Béatification

II. Cérémonies de la Béatification

III. Procédure de la Canonisation

IV. Cérémonies de la Canonisation

- A la Basilique Vaticane

- A la Chapelle Sixtine

- Ordre de la Procession

- L'Acte de Canonisation

- Oblations présentées au Pape

- La Messe Papale

- La Messe d'un Cardinal en présence du Pape

* * *

Les Cérémonies de la Béatification et de la Canonisation, Société Saint-Jean Evangeliste, Librairie Catholique Internationale, Desclée, Lefebvre et C., Rome, Via Santa Chiara, 20-21, 78 pp.

Liturgia Soboru, pogrzeby papieży, reforma liturgii papieskiej - artykuły

W 1993 roku rzymskie C. L. V. opublikowało w serii Bibliotheca « Ephemerides Liturgicae », « Subsidia » (Collectio cura A. Pistoia, C. M., et A. M. Triacca, S.D.B. recta) zbiór ważniejszych artykułów francuskiego liturgisty Pierre'a Jounela zatytułowany Liturgie aux multiples visages. Mélanges. Teksty zostały podzielone na pięć części: I - Kult świętych, II - Sztuka i liturgia, III - Liturgie francuskie przeszłości, IV - Liturgie i społeczeństwo oraz V - Wielkie zebrania ludu Bożego. Odpowiednio w artykułach nn. 18, 19 i 21 autor omawia takie tematy jak: Liturgia i społeczeństwo w papieskim Rzymie w 1870 roku (Liturgie et société dans la Rome papale en 1870), celebracje liturgiczne Soboru Watykańskiego II i synodu diecezjalnego (Les célébrations liturgiques du Concile Vatican II et du synode diocésain) oraz: od pogrzebu Pawła VI do inauguracji posługi pasterskiej papieża Jana Pawła II (Des funérailles de Paul VI à l'inauguration du ministère pastoral du pape Jean-Paul II). Każdy z tych trzech artykułów prezentuje dość znaczące dane historyczne (dotyczące reformy oraz porzucenia praktycznie większości tradycji Kościoła rzymskiego, które uważano za nieprzystosowane do dzisiejszej mentalności) opatrzone komentarzem kogoś, kto był bezpośrednio zaangażowany w soborowe i przedsoborowe reformy (w pierwszym z wymienionych artykułów Jounel opiera się na zapiskach mons. Xaviera Barbier de Montault).

Z prezentacji Virgilio kardynała Noè, ówczesnego Archiprezbitera Bazyliki Watykańskiej Świętego Piotra i Wikariusza generalnego Watykanu: "La liturgie rénovée a trouvé progressivement son style, pour les grandes assemblées, dans les célébrations liturgiques du Concile Vatican II. Ces dernières ont donné le ton et le goût d'une liturgie à la fois simple et solennelle, et solennelle en cette même sobriété, comme l'a demandé la Constitution « Sacrosanctum Concilium » au n. 34, et dans ce sens accessible aux plus humbles fidèles et ouverte à une participation populaire. Un témoignage de cet esprit nouveau, Mons. Jounel le voit dans les célébrations qui se sont succédées sur la place Saint-Pierre, à l'occasion des funérailles de Paul VI et de l'inauguration du ministère pastoral de Jean Paul II. Des célébrations certainement exceptionnelles, mais rendues proches de tous par la télévision, à travers le monde. La sobre grandeur, le style dépouillé des funérailles de Paul VI et de Jean Paul Ier, le visage de Jean Paul II en prière et son attention aux personnes à travers la noblesse des rites, ne furent pas seulement l'occasion d'une émotion fugitive, mais l'exemple réussi d'une liturgie rénovée selon les demandes du Concile. Un exemple qui peut être appliqué au-delà de la grandeur de la place Saint-Pierre, dans les célébrations liturgiques de l'évêque dans son diocèse, et spécialement quand son église particulière est réunie en synode" (s. 7).

Materiały te, wraz zapiskami oraz wspomnieniami pozostałych uczestników tamtych ("soborowych" i "posoborowych") wydarzeń, mogą posłużyć do opracowania dokładnego przebiegu reformy liturgii papieskiej w drugiej połowie XX wieku.

Ius Pontificalium. Introductio in Caeremoniale Episcoporum

Edita nostra in Pontificale Romanum expositione, in mente nostra erat Caeremoniale Episcoporum servato ordine Caeremonialis explanare (1); aliam tamen viam ingredi debuimus : nam multiplices quaestiones iuris pontificalis solvendae sive explanandae erant quae vel obsoletae devenerunt et adhuc in Caeremoniali leguntur, vel post eius publicationem inductae fuere. Ex alia facie ritus plurimi a Sancta Sede recentissime reformati sunt et prout nunc in Caeremoniali reperiuntur exponere non expedit. In voto enim plurimorum episcoporum est ut functiones pontificales quantum fieri potest, simplificentur, sed id fieri tantum potest si ad meliorem traditionem revertamur, sicut in officio Majoris Hebdomadae iam factum est (2-3).

Utilius proinde episcopis et sacrorum rituum studiosis putavimus ordinem Codicis Iuris Canonici sequi, agendo primo de personis, deinde de rebus, et ultimo de actionibus. De istis agitur tantum in genere, et discussioni subiiciuntur ritus qui nec semper bonam consuetudinem supponunt.

Non licuit ergo nobis Caeremoniale Episcoporum ordinatim commentariis illustrare : id certe facilius fuisset, esset tamen temporis dispendium, nec desunt auctores qui functiones pontificales, missam praesertim et vesperas una cum officiis per annum occurrentibus, optime explnanant.

Ritus Romanus non aliter ac Ecclesia Dei hierarchicus est (4), et in unaquaque ecclesia cathedrali evolvitur cum episcopi officia divina faciente vel saltem eisdem praesente : propterea enim Caeremoniale compositum est, estque liber venerabilis, trium saeculorum usu comprobatus, qui pluribus nobilitatur qualitatibus, praesertim veracitate, nam elapso saeculo et nostro multae sunt res vanae atque fallaces quae admirationem ne dicam scandalum provocant, et quae viam sanctuarii invenerunt (5).

Arctius in dies redditur necessarium ut sacri ritus intellegibili et rationabili modo celebrentur, sed ad talem obtinendum effectum fontes perlustrare debemus, etenim non solum antiqui codices liturgici verum etiam monumenta ministerii pontificalis vel sacerdotalis testes sunt Fidei (6). Non solum proinde nobis diu noctuque laboravimus sed omnibus liturgicam veritatem exquirentibus.

RR. DD. Fredericus Vier OFM, Annibal Bugnini CM, et Joseph Narciso dos Santos CMF, totum opus perlegerunt et auctorem in multis perlibenter adiuverunt. Dominus retribuet!

J. N.

---

(1) Commentarium ad Caeremoniale Episcoporum gallica lingua parat Leo Gromier, ProtAp., in re liturgica et Romani usibus peritus et SRC consultor acceptissimus.

(2) Nunc "Celebrans et ministri, clerus et populus, sedentes auscultant" ait novissima rubrica, duc lector SS. Scripturarum pericopes cantat; ad invitationem 'Flectamus genua' omnes "per aliquot temporis spatium" flexis genibus sistunt, nam vel ita fiat, vel delenda est invitatio ad genuflectendum, et sic de aliis. Aliquando tamen expedit ritus recentiores conservare, vel etiam novos introducere, veluti solemnem et collectivam renovationem promissionum baptismatis (coram episcopo in ecclesiis cathedralibus). Hac de re scripsit Mabillon (+ 1707) "Ubi regnant antiqui ritus, hi constanter retinendi; ubi novi prae antiquis praevaluerunt, antiquos laudare decet, novos non rejicere". Sed adiunxit: "Qui novos sacrorum rituum libros novissimis temporibus scripserunt mirum est, quantum sibi tribuerint in pervertenda venerabili antiquitate, cuius institutiones, nedum institutionum rationes, omnino ignorabant. Cumque quod suo tempore fieri cernebant, id omnibus retro saeculis semper actitatum fuisse autumarent; probabiles, ut sibi videbantur, receptae novitatis rationes adinvenerunt, quae penitus veterum sententiae non raro adversantur... proinde eos qui eiusmodi officiis praepositi sunt, invitemus ad consulendam antiquitatem, quae, quanto fonti propior, tanto venerabilior est : eosdemque admoneamus ne ita vulgares et contritas ratiunculas praeferant, quasi maiores nostros in sanciendis contrariis ritibus omni ratione destitutos fuisse existiment". In ordinem Romanum Commentarius, caput XXI. Mabillon scripsit circiter anno 1689, sed de quibus libris novissimis sacrorum rituum loqui intendit? Non dubitamus quin in mente sua duo erant libri : Caeremoniale Apostolicum Augustini Patrizi et Caeremoniale Episcoporum, nam primus genuit secundum et in alterutro multa sunt quae necessario reformari debent, uti "assistentia" episcopi in cappa missam incipientis cum celebrante a sinistris : intonatio 'Gloria' a celebrante, dorso fidelibus obverso, vel initium canonis a celebrante priusquam Trisagion finis imponatur. Vide Nabuco, La liturgie papale et les origines du Cérémonial des Eveques, Miscellanea Mohlberg, Romae 1948, vol I, p. 283-300.

(3) Card. Tommasi (+ 1713), a Pio VII inter beatos renuntiatus, de reformatione 'Del cerimoniale' scripsit "Per la poca prattica che ho in queste materie, trovo gran differenza nelle cerimonie antiche e moderne : quelle erano poche, facili e misteriose; le moderne molte a segno che per saperle tutte vi vuole una buona e feconda memoria; sono anco difficili straccendo non tanti il corpo, quanto lo spirito che viene a dissiparsi et a non attendere al principale, che e il culto interno verso Iddio". Opuscoli inediti, Studi e Testi, 15, p. 40. Beatus Tommasi an Innocentio XII in consultorem SRC electus est sed officium renunciavit, vir unus instar omnium, "per la poca prattica que ho in queste marerie"; a Clemente XI ad officium revocatus est, sed, proh dolor, reformationes quas volebat non potuit videre sed tantum "in virgole, accenti e punti". Op. cit. p. 12.

(4) Hac de re lege Dom Lambert Bauduin, Notes de la Liturgie, 2e conférence, Semaines liturgiques, Maredsous 1912, p. 134-142.

(5) Canonici et praelati cappa praelatitia utuntur cuius pars principalis, talaris videlicet, simpliciter scissa est et cauda fictitia appensa; nobilissimum linum substituitur rebus quae nullo modo possunt cum eo comparari; partes cardinales serico cum undis symmetricis mechanice factis 'imprimés' utuntur; in dies frequentius loco cereorum adhibentur res metallicae cum parvo cereo intus occulto; altaria intra functiones magnis candelabris cum cereis extinctis replentur; in quadam ecclesia nobilissimae civitatis Europae missae solemni exsequiali interfuimus cum sacris ministris coram corpore defuncti, sed arca in media navi apposita erat vacua et missa lecta, eaque expedita, sacerdos ad feretrum se contulit illudque aspergebat cum hyssopo, sed sine aqua lustrali eo quod homines qui ecclesiam pro exsequiis paraverunt aquam cum sale pannos funebres maculare dicebant; organa, ipsaeque campanae instrumentis electricis substituuntur, quaeque omnia a nostro Caeremoniali aliena sunt.

(6) "Les milliers de monuments liturgiques que nous avons dessinés ou décrits fournissent un témoignane saisissant; ils prouvent la perpétuité du meme rite, l'usage continu des memes ustensiles sacrés pendant dix-neuf siecles, au milieu des bouleversements politiques et des mobiles caprices du gout. Leur témoignage constitue un véritable argument dogmatique devant lequel on a vu l'Angleterre reprendre ses antiques croyances avec ses vieux rituels". RF, La Messe, 8, p. 214.

J. Nabuco, Ius Pontificalium. Introductio in Caeremoniale Episcoporum, Desclée 1956, p. VII-IX [= Praefatio].

Orbis Catholicus Secundus - Liturgia et mores Curiae Romanae [A.D. 2013]

Orbis Catholicus Secundus - Liturgia et mores Curiae Romanae [A.D. 2013]

Magnum Jubilaeum A. D. 2000 - Apertura della Porta Santa

Źródła do badań nad ceremoniami solennej Mszy papieskiej

Fragment artykułu "Historia, źródła i ceremonie solennej Mszy papieskiej według usus antiquior":

Poniżej podany jest zbiór pozycji, które stanowią bazę do studium historyczno-liturgicznego księgi ceremonii papieskich, ze szczególnym uwzględnieniem przebiegu, struktury jak i rytów oraz tradycji związanych z celebracją solennej Mszy świętej przez Biskupa Rzymu[1].

            Z dzieł łacińskich największą erudycją odznacza się De liturgia RomaniPontificis in solemni celebratione Missarum wydana w trzech tomach (Rzym 1731-1744). Jej autorem jest D. Georgi, prałat domowy papieża Benedykta XIV. Za niezwykle pomocny można uznać treściwy ceremoniał solennej Mszy papieskiej zredagowany przez jednego z papieskich ceremoniarzy pod tytułem Caeremoniale missae quae summo pontificecelebratur (Ratyzbona 1889) – praca ta została przetłumaczona z niewielkimi modyfikacjami na język włoski przez innego papieskiego ceremoniarza G. M. Menghiniego (Le Solenni Ceremonie dellaMessa Pontificale celebrata dal Sommo Pontefice, Rzym 1904).

            W największej obfitości posiadamy dzieła wydane w języku włoskim, m. in. prace prałata F. Cancellieriego takie jak Descrizione deTre Pontificali che si celebrano nella Basilica Vaticana per le Feste di Nataledi Pasqua e di S. Pietro (Rzym 1788), Descrizionedelle Cappelle Pontificie et Cardinalizie di tutto l’anno (Rzym 1790). G. Moroni wydał w jednym tomie, zatytułowanym Le cappelle pontificie,cardinalizie e prelatizie (Wenecja 1841), jeden z artykułów swej monumentalnej encyklopedii.

            Wspomniane wyżej dzieła doczekały się tłumaczeń francuskich: F. Cancellieri, Description des Chapelles papales de Noël,de Paque et de S. Pierre dans la Basilique du Vatican, Rzym 1818; G. Moroni, Histoire des Chapelles Papales, Paryż 1846. Rzymskie podróże X. Barbiera de Montault zaowocowały publikacjątakich tytułów, jak Les fêtes de Pâques àRome avec une description détaillée du Pontifical du Pape dans la basilique dest. Pierre oraz L'Octave des ss.Apôtres Pierre et Paul à Rome avec une description détaillée du pontifical duPape dans la basilique de s. Pierre (Rzym 1886).

Integralny opis obrzędów ceremonii solennej Mszy papieskiej podaje niewielka objętościowo praca słynnego liturgisty, J. Brinktrine Diefeierliche Papstmesse und die Zeremonien bei Selig- und Heiligsprechungen (pierwsza edycja ukazała się w 1949 r.). Współcześnie wydane zostało doskonałe Liturgien undZeremonien am Päpstlichen Hof prof. U. Nersingera (Bonn 2010-2011), w którym znajdujemy nie tylko szczegółowy opis ceremonii solennej Mszy papieskiej zilustrowany licznymi fotografiami i opatrzony bogatą bibliografią (t. I, s. 369-454 = VIII. Kapitel: Die Feierliche Papstmesse), ale całościowy opis liturgii i zwyczajów Dworu Papieskiego w postaci, w jakiej dotrwały one do drugiej połowy XX w.

            Archadlemu A. Kingowi zawdzięczamy jeden z bardziej aktualnych (jednak treściwych) opisów przebiegu solennej Mszy papieskiej. Tekst ten stanowi pierwszy z wielu aneksów do jego Liturgy of the Roman Church (Milwaukee 1957, s. 397-401).

* * *

Najważniejsze edycje Ordines Romani[2]: J. Mabillon, Musei Italici, t. II [=Complectens antiquos libros rituales SanctaeRomanae Ecclesiae cum commentario praevio in Ordinem Romanum], Paryż 1724; doskonałe Les Ordines Romani du haut Moyen Âge P. Andrieu (Louvain 1931-1961).

* * *

Dla naszego studium nieocenione jest dzieło o. M. Dykmansa, w którym zebrał on – opatrzywszy obfitym komentarzem – wszystkie najważniejsze średniowieczne oraz renesansowe ceremoniały papieskie:

a) Le Cérémonial papal de la fin du Moyen Âge à la Renaissance (Rzym-Bruksela): 1) t. I, Le Cérémonial papal du XIIIe siècle (1977); 2) t. II, De Rome en Avignon ou le cérémonial de Jacques Stefaneschi (1981); 3) t. III, Les Textes avignonnais jusqu'à la fin du grand schisme d'Occident (1983); 4) t. IV, Le Retour à Rome ou le cérémonial du patriarche Pierre Ameil (1985);

b) L'OEuvre de Patrizi Piccolomini ou lecérémonial papal de la première Renaissance, « Studi e Testi » nr 293 i 294, Rzym 1980.

* * *

            Odrębną kategorię stanowią wewnętrzne druki ówczesnej Świętej Kongregacji Ceremoniału (przekształconej pod koniec ubiegłego wieku w Urząd Papieskich Celebracji Liturgicznych), które dostarczają wiele szczegółowych informacji. Posiadają one także ważną charakterystykę oficjalnych, jednakże w zasadzie wewnętrznych publikacji Kurii Rzymskiej. Do najcenniejszych możemy zaliczyć dwa „ordines” przygotowane z okazji dwóch ostatnich koronacji papieskich (znajdują się one w archiwum Urzędu Papieskich Celebracji Liturgicznych): La cérémonie solennelle du Couronnement de Sa Saintété  Jean  XXIII  à  la  Basilique  de  Saint Pierre  le  4  novémbre  1958,  Imprimérie Polyglotte Vaticane 1958 (sc 0267) oraz La cérémonie solennelle du Couronnement de Sa Saintété  Paul  VI  le  30  juin  1963,  Imprimérie Polyglotte Vaticane 1963 (sc 0286). Teksty te mają pierwszorzędne znaczenie, gdyż podają one szczegółowy opis solennej Mszy papieskiej poprzedzony stosownym wstępem teologiczno-pastoralnym oraz opisem historyczno-liturgicznym szat papieskich.

* * *

Wydaje się uzasadnionym, by wszelkie prace badawcze dotyczące liturgii papieskiej rozpoczynać od uważnej i przemyślanej lektury prac bpa Joachima Nabuco, którego nazwisko zostało już tutaj kilkakrotnie przywołane[3]. Jego wstęp do edycji krytycznej ceremoniału apostolskiego sprzed pontyfikatu Innocentego VIII[4] stanowi z jednej strony podsumowanie ówczesnego stanu badań (dla których był on wielce zasłużony), z drugiej zaś odzwierciedla entuzjastycznego ducha reformy, który chciał zerwać ze wszelkimi elementami wywodzącymi się z ceremoniałów dworskich oraz rzekomymi niezdrowymi feudalnymi naleciałościami i obostrzeniami, które miały przyczynić się do uśmiercenia wymiaru pastoralnego rzymskiej służby Bożej.

Bartłomiej K. Krzych IBP

---

[1] Ogólny zbiór bibliografii dotyczący liturgii apostolskiej został zebrany i opracowany z jednym z naszych artykułów: B. K. Krzych, Wstępny zestawliteratury..., s. 333-347 (zob. p. 5). Dla tych, którzy pragnęliby pogłębić ten temat, może on stanowić podstawę do dalszych poszukiwań.

[2] Zob. p. 12.

[3] Poza wymienionymi w tym opracowaniu tytułami warto odnieść się do: J. Nabuco, Ius Pontificalium. Introductio in Caeremoniale Episcoporum, Desclée 1956; Tenże, Pontificalis Romani Expisitio Juridico-Practica, Desclée 1962².

[4] Mowa o wspomnianym wyżej: J. Nabuco, F. Tamburini, CérémonialApostolique...,  zob. p. 16, a także 22 i 24.

Historia, źródła i ceremonie solennej Mszy papieskiej według usus antiquior

Krzych Bartłomiej K. (kl., IBP), Historia, źródła i ceremonie solennej Mszy papieskiej według usus antiquior, « Christianitas » 14 (2013/2), ss. 178-212.

* * *

Z wprowadzenia: Podejmując krótko i ogólnie kwestię solennych Mszy świętych sprawowanych przez Najwyższego Pasterza (tradycyjnie w Bazylice św. Piotra) według tzw. usus antiquior (a więc sprzed ostatniej reformy liturgicznej), można stwierdzić, że dziś temat "dawnej" liturgii apostolskiej jest nieco zmitologizowany. Nie można jednak zaprzeczyć, że owe obrzędy sprawowały się według wielowiekowych tradycji sięgających pierwszych wieków chrześcijaństwa. Tradycje te promieniując przez setki lat na cały świat chrześcijański, wywarły niewątpliwy wpływ na liturgie stolic biskupich, wydając w ten sposób niezliczone owoce łaski. One również ukształtowały "tradycyjny" ryt rzymski, który przetrwał i ożywa za naszych dni.

Zobacz spis treści

W liturgii Pałacu Apostolskiego zachowywane były niczym w drogocennym skarbcu zwyczaje i tradycje wszędzie indziej porzucone lub zapomniane, które związane były przede wszystkim z czcią, jaką otaczana jest droga dla chrześcijan osoba Namiestnika Chrystusowego.

Tak też w ówczesnej epoce dla kardynałów, biskupów i innych dygnitarzy Kurii Rzymskiej oraz władców świeckich solenna Msza papieska wraz z całą okazałością swych rytów i ceremonii była nierozłącznym elementem życia Dworu Papieskiego, zaś jej znajomość była przekazywana - nie bez zauważalnego wśród zachowanych świadectw podziwu - z pokolenia na pokolenie w rodzinach dziedziczących poszczególne funkcje czy posługi. Solenna Msza papieska była zawsze świętem dla wszystkich mieszkańców Rzymu.

* * *

Przed przystąpieniem do krótkiej prezentacji i przebiegu obrzędów solennej Mszy papieskiej ze szczególnym uwzględnieniem jej charakterystycznych elementów (włącznie z niektórymi szatami oraz insygniami własnymi Papieżowi) wydaje się odpowiednim podjąć i wyjaśnić ogólne określenia, takie jak "kaplica papieska" i "solenna Msza papieska". Następnie podamy krótki rys historyczny rozwoju tej ostatniej jak i rozpatrzymy jej znaczenie i wpływ na rozwój i kształt liturgii katolickiej, zwłaszcza rytu rzymskiego. Przedstawiony także zostanie zbiór podstawowych źródeł do badań nad historią, źródłami oraz ceremoniami solennej Mszy papieskiej.

* * *

Zawartość artykułu (wg bazy "Alcuinus"):

Wprowadzenie

I. Zagadnienia wstępne

A) Termin « kaplica papieska » i jego znaczenie

B) Liturgia papieska w historii

C) Wartość, znaczenie i wpływ liturgii papieskiej

II. Źródła do badań nad ceremoniami solennej Mszy papieskiej

III. Solenna Msza papieska - obrzędy, ryty, ceremonie

A) Kiedy sprawowano solenną Mszę papieską?

B) Szaty i insygnia papieskie

1) Szaty papieskie

a) Falda

b) Fanon

c) Subcinctorium

d) Mantum

2) Insygnia papieskie

a) Tiara

b) Sedia gestatoria

c) Flabellum

C) Ogólna struktura

D) Ceremonie solennej Mszy papieskiej

1) Asysta

2) Msza święta

a) Początek Mszy

b) Lektury i Credo

c) Pregustatio

d) Kanon

e) Komunia święta

f) Zakończenie Mszy

IV. Zakończenie

"Ministrare et dare animam suam" - Liturgia Pontificia

O Departamento das Celebrações do Sumo Pontífice

Iniciamos hoje uma série de matérias em 6 capítulos, que irá ser postado duas vezes por semana, nas segundas-feiras e quartas-feiras durante três semanas, sobre os Mestres de Cerimônias do Sumo Pontífice; seu surgimento na hierarquia da Igreja e suas funções na Cúria Romana; os grandes Mestres de cerimônias; e o corpo de cerimoniários do Sumo Pontífice e a sua atual estrutura.

O Mestre das Celebrações Litúrgicas do Sumo Pontífice

Dando continuidade ao nosso estudo sobre os Mestres de Cerimônias do Sumo Pontífice, vamos conhecer hoje um pouco mais dos ofícios do Mestre das Celebrações Litúrgicas do Sumo Pontífice. O Mestre das Celebrações Litúrgicas do Sumo Pontífice, tem o ofício de zelar e preparar as celebrações litúrgicas presididas pelo Santo Padre nas Basílicas Papais Romanas, nas visitas às paróquias da Diocese de Roma, nas visitas pastorais no território italiano e nas viagens apostólicas ao redor do mundo. Cabe também ao Mestre de Cerimônias, o zelo pela Sacristia Pontifícia e Capelas do Palácio Apostólico (Capela Sistina, Capela Paulina e Capela Redemptoris Mater). É o oficial encarregado pelo Departamento das Celebrações Litúrgicas do Sumo Pontífice. De acordo com a Constituição Apostólica Pastor Bonus do Venerável João Paulo II (art. 182), o Magistri Caeremoniarum é nomeado diretamente pelo Romano Pontífice por um período mínimo de cinco anos podendo ser reconfirmado no cargo. 

O atual Mestre de Cerimônias do Sumo Pontífice, Mons. Guido Marini

Hoje é um dia mais que especial para Mons. Guido Marini, pois ele completa seus 46 anos de vida e boa parte dela dedicada a Igreja, por isso nessa data especial vamos conhecer uma pouco da trajetória eclesiástica do Grande Monsenhor Guido Marini, e sua carreira eclesiástica até se tornar o Grande Magistri Caeremoniarum.

O Grande Magistri Caeremoniarum Enrico Dante

Todos os amantes da Sagrada Liturgia da Igreja Católica, que buscam estudá-la de forma mais profunda se pega em certo momento apreciando fotos e vídeos, principalmente anteriores ao Concílio Vaticano II, e percebe nas cerimônias realizadas na Basílica Vaticana a presença imponente do Grande Magistri Caeremoniarum Enrico Dante, ao lado dos Sumos Pontífices desde o Papa Bento XV ao Papa Paulo VI.

Os Cerimoniários Pontifícios e suas funções

Os Cerimoniários Pontifícios têm a função de ajudar o Mestre das Celebrações Litúrgicas do Sumo Pontífice na preparação e zelo das Cerimônias Pontifícias. A eles também compete zelar pelas celebrações litúrgicas que ocorrem no período de vacância da Santa Sé por mandato do Colégio Cardinalício. 

Os atuais Cerimoniários Pontifícios

Encerramos hoje as postagens sobre essa figura importantíssima que é o Mestre de Cerimônias do Sumo Pontífice, conhecendo um pouco dos 10 (dez) Cerimoniários Pontíficios que são seus colaboradores diretos na preparação e execução das Celebrações Papais.

Caeremoniale pro basilica Assisiensi Benedicti XIV Pontificis Maximi iussu editum, in Patriarchalem et Capellam Papalem erecta

Papież Benedykt XIV wynosząc kościół św. Franciszka w Asyżu do godności bazyliki patriarchalnej oraz kaplicy papieskiej (Fidelis Dominus z dnia 25 marca 1754 r.) przepisał, aby w górnym jak i w dolnym kościele wznieść tron papieski zarezerwowany Biskupowi Rzymu. Z tego też względu ten sam papież opublikował własny ceremoniał dla tej świątyni:

Caeremoniale pro basilica Assisiensi Benedicti XIV Pontificis Maximi iussu editum, in Patriarchalem et Capellam Papalem erecta, Romae 1754 [1] 

Caeremoniale pro basilica Assisiensi Benedicti XIV Pontificis Maximi iussu editum, in Patriarchalem et Capellam Papalem erecta, Romae 1754 [2] 

Caeremoniale pro basilica Assisiensi Benedicti XIV Pontificis Maximi iussu editum, in Patriarchalem et Capellam Papalem erecta, Romae 1754 [3]

Niecałe dwieście lat później, staraniem papieża Benedykta XV dwóch synów św. Franciszka (Paschalis Brugnani OFM, konsultor Świętej Kongregacji Obrzędów oraz Gregorius Ciarelli OFM) opracowało Caeremoniale Patriarchalis Basilicae et Capellae Papalis sanctae Mariae Angelorum de Portiuncula a Summo Pontifice Benedicto XV approbatum (Romae 1926), które w znacznej części wzoruje się na wcześniejszym ceremoniale.

Cardinal Bartolucci - Liturgical Reform and Sacred Music [Cappella Papale]

A Research Interview with Domenico Cardinal Bartolucci from June 2013 - Conducted by Wilfrid Jones, Student reading music at New College, Oxford [excerpts from NLM]:

W. J.: Could you talk about the music at Papal liturgies in St Peter’s Basilica before the Second Vatican Council? 

D. B.: Before the Council, music had a fundamental role in the liturgical celebrations, and above all in the ceremonies where the Pope presided. The Sistine Choir performed the great repertoire of Gregorian chant and polyphony, handed down through the ages, with the masses of Palestrina at the center (of the repertoire). The place of music in the ancient liturgy was very great, and our role was not to amuse the faithful, but a true liturgical ministry. We were often accused of wanting to do concerts during the celebrations, but I do not believe that those who share this position have understood the role of sacred music in the liturgy.

W. J.: What impact did the Council and the Constitution Sacrosanctum Consilium have on music at Papal liturgies? 

D. B.: In reality, neither the Council nor the Constitution on the liturgy had any practical effect on sacred music. If the ideas of the Fathers and of Sacrosanctum Conciliumhad really been followed, the results would have been very different, and very much in line with the tradition. In reality, I would say that all of the changes that were produced, and which in my judgment are negative, were determined by the work of application of the documents of the Council. This was done by a commission (theConsilium ad exsequendam Constitutionem de sacra Liturgia) which was not up to its role, and on which there worked people who wanted to impose their own ideas, distancing themselves from the official ideas of the documents. The way in which this commission worked has been analyzed in a very accurate study by Nicola Giampietro, O.F.M. Cap., based on the diaries of Cardinal Ferdinando Antonelli, which analyzed the developments of the liturgical reform from 1948 to 1970. This scholarly contribution has put a lot of light on the commissions actions, on the poor formation of its members, and the lack of professionalism with which they went about dismantling the liturgical patrimony which the Church had always jealously guarded in its liturgical life. As the cardinal observed in his personal notes: “liturgical law, which until the Council was sacred, for many no longer exists. Everyone considers himself authorized to do what he likes, and many of the young do exactly that. […] On the Consilium there are few bishops who have any particular competence in liturgy, very few who are real theologians. The most acute deficiency in the whole Consilium is that of the theologians. […] We are in the reign of confusion. I regret this, because the consequences will be sad.” 

W. J.: During the Council, was there any pressure to modify the Papal liturgies?  

D. B.: No, I would not say that during the Council’s work, there was any pressure to modify the Papal liturgies. Certainly, it would have been fine if certain aesthetic excesses had dropped out of use. This is part of the natural process of change that moves with the tastes and sensibilities of each era, but no one thought to change the liturgies, or banalize them, as was later imposed. 

W. J.: Once the Council was finished, what impact did the implementation ofSacrosanctum Consilium have on Papal liturgies from 1964 to 1997? 

D. B.: After the Council, and after the various experiments which unfortunately were permitted (as if the Church’s liturgy were something to experiment with, or make up on a drawing-board), a liturgy was produced which was substantially new. The consequences for sacred music were devastating. Sacrosanctum Concilium in paragraph 112 affirms that the musical tradition of the Church forms a patrimony of inestimable value, which exceeds all other expressions of art, especially because sacred music, united to the word, is a necessary and integral part of the solemn liturgy. Can you tell me where this “patrimony of inestimable value” is to be found today? The great polyphonic masses, the noble Gregorian chant: all put in the archives. Were these the intentions of the Council? Absolutely not. I myself had to struggle intensely to maintain something in the Papal liturgies, but with few results: an occasion motet, and every once in a while a gracious concession to do a Gloria in polyphony. I remember that one of the first requests made to me was to write music in Italian... Then, Monsignor (Virgilio) Noè (Papal master of ceremonies from 1970-1982) wanted the masses in alternating Gregorian chant, in place of those in polyphony. After a while, those were also gotten rid of, so that we could always sing the Missa de angelis in Gregorian chant, taking turns with a congregation which in reality was a group of nuns and priests… I was obliged to do this in my role as director of the Sistine Choir. I was able to save our great repertoire only in concert performances.

CAEREMONIALE ROMANVM - BVLLETIN I[IV]/MMXIII

Jesus, Maria, Joseph!

This is the fourth edition of “Caeremoniale Romanum – Liturgia et mores Curiae Romanae” bulletin, which this time contains no case studies.

However, we do hope that the studies (about the reform of the Pontifical liturgy in the past century; the pontifical vestments; rites of Episcopal ordinations conferred by the successors of St Peter and the issue of cardinals – consecrators of the newly ordained Bishop of Rome) will contribute to the knowledge of the history of Divine Worship, and will be an incentive for further research, study or even questions which may sometimes appear difficult.

May the Immaculate Mother of the Church intercede for us and our Pope Francis and obtain the necessary graces and blessings from Her Only Son!

in Christo Rege

et in Maria semper Virgine